Moj grad

Širenje kopa, preseljenje sela: Šta donosi novi Prostorni plan Kostolačkog ugljenog basena?

Foto: Prostorni plan / Agencija za prostorno planiranje i urbanizam Republike Srbije

Foto: Prostorni plan / Agencija za prostorno planiranje i urbanizam Republike Srbije

Nacrt Prostornog plana područja posebne namene Kostolačkog ugljenog basena predviđa nastavak i proširenje eksploatacije lignita na teritoriji Grada Požarevca i okolnih naselja. Planski horizont dokumenta je 2035. godina, dok je eksploatacija pojedinih delova basena planirana do 2059. godine.

Plan obuhvata teritoriju od oko 543,46 km2 i odnosi se na područje na kojem već funkcionišu površinski kop „Drmno“ i termoelektrana Kostolac, ali i na zapadni deo basena gde je planiran razvoj novog kopa „Zapadni Kostolac“.

Otvaranje kopa „Zapadni Kostolac“ obrazloženo je potrebom obezbeđivanja dugoročnog snabdevanja termoenergetskih kapaciteta ugljem.

U dokumentaciji se navodi da postojeće rezerve na kopu „Drmno“ nisu dovoljne za nastavak rada blokova TE „Kostolac A“, blokova B1 i B2, kao i novog bloka B3, te da se nakon završetka eksploatacije na „Drmnu“, planirane oko 2037. godine, Zapadni Kostolac predviđa kao glavni izvor snabdevanja.

Kao dodatni argument navodi se potreba obezbeđivanja stabilnosti elektroenergetskog sistema, uključujući isporuke uglja prema drugim termoelektranama.

Širenje rudarskih površina

Jedna od ključnih promena koje plan predviđa jeste povećanje površina pod kopovima i odlagalištima. Udeo rudarskih površina u ukupnoj strukturi prostora raste sa 4,8 na 9,4%.

Prema bilansima u dokumentaciji, površine pod kopovima, odlagalištima i pratećom infrastrukturom povećavaju se za oko 3.000 hektara do 2035. godine. Istovremeno, nastavlja se razvoj kopa „Drmno“, dok se u zapadnom delu basena planira fazni razvoj novog kopa, koji bi, prema dinamici eksploatacije, funkcionisao i nakon 2035. godine.

Preseljenje Dubravice

Plan predviđa potpuno preseljenje sela Dubravica, koje se u celini nalazi u zoni budućeg rudarskog zahvata. Prema dokumentaciji, realizacija preseljenja Dubravice i dela naselja Batovac planirana je u periodu od 2031. do 2035. godine, uz pripremne aktivnosti od 2025. do 2030.

Batovac nije u potpunosti obuhvaćen preseljenjem, već se radi o delu naselja koji je pod direktnim uticajem rudarskih radova, uz mogućnost da se domaćinstva izjasne o preseljenju.

Finansiranje preseljenja obezbeđuje Elektroprivreda Srbije, a postupak se sprovodi kroz utvrđivanje javnog interesa i eksproprijaciju u skladu sa važećim propisima.

Manje poljoprivrednog zemljišta

Prema bilansu površina, ukupno poljoprivredno zemljište na plan­skom području biće smanjeno za 2.711,7 hektara do 2035. godine u odnosu na početno stanje. Istovremeno, povećavaju se rudarske i industrijske površine.

Deo zemljišta, nakon završetka eksploatacije, predviđen je za rekultivaciju i vraćanje u određene namene, uključujući poljoprivredne i šumske površine, kao i formiranje veštačkih jezera u depresijama nastalim kopanjem.

Uticaj na životnu sredinu

Strateška procena uticaja na životnu sredinu, koja je sastavni deo dokumentacije, prepoznaje moguće kumulativne efekte po vazduh, vodu i zemljište. To podrazumeva istovremeno delovanje prašine, saobraćaja, drenaže podzemnih voda i rada termoelektrane na istom prostoru.

U dokumentu se navodi da eksploatacija može uticati na režime podzemnih voda na širem području, a plan predviđa niz mera zaštite, uključujući zaštitne pojaseve zelenila, orošavanje radi smanjenja prašine, monitoring kvaliteta vazduha i vode, kao i rekultivaciju terena.

Dokument takođe konstatuje da se područje već nalazi pod uticajem postojećih energetskih i rudarskih postrojenja, te da se novi zahvati uklapaju u postojeći industrijski okvir.

Podzemne vode – dugoročni efekat eksploatacije

U Strateškoj proceni uticaja navodi se da eksploatacija uglja i sistem odvodnjavanja kopa „značajno menja režime podzemnih voda na širem području, a ne samo u zoni radova“. To znači da uticaj nije ograničen isključivo na prostor samog kopa, već može obuhvatiti i okolna poljoprivredna zemljišta i naselja.

Površinski kopovi funkcionišu uz kontinuirano ispumpavanje podzemnih voda kako bi se omogućio rad mehanizacije, što dugoročno utiče na nivo i kretanje podzemnih tokova. U dokumentaciji se konstatuje da su hidrološki režimi već izmenjeni u odnosu na prirodno stanje, a dalji razvoj Zapadnog Kostolca podrazumeva nastavak takvog sistema.

Plan predviđa praćenje i upravljanje vodnim režimima, ali ne daje detaljnu projekciju dugoročnih efekata nakon završetka eksploatacije.

Plan do 2035, eksploatacija do 2059.

Iako je planski horizont 2035. godina, dokumentacija pokazuje da je eksploatacija zapadnog dela basena planirana do 2059. godine, što znači da je reč o dugoročnom projektu transformacije prostora.

Nacrt plana nalazi se u proceduri javnog uvida, a nakon razmatranja primedbi i sugestija, očekuje se njegovo dalje usvajanje.

Javna rasprava

Javni uvid u Nacrt Prostornog plana i Izveštaj o strateškoj proceni uticaja na životnu sredinu traje od 12. februara do 13. marta 2026. godine. Dokumentacija je dostupna u prostorijama Gradske uprave Požarevac i Opštinske uprave Veliko Gradište, kao i na internet stranicama nadležnih organa.

Javna prezentacija plana održaće se 25. februara 2026. Godine u 11 časova u zgradi Gradske uprave Požarevac, dok je javna sednica komisije za javni uvid zakazana za 25. mart 2026. godine.