85 godina od ulaska nacista u Požarevac

Nakon brzog sloma Kraljevine Jugoslavije u Aprilskom ratu, nemačka vojska je bez većeg otpora ušla u Požarevac. Vrhovna komanda jugoslovenske vojske još 9. aprila 1941. godine naredila je komandantu VI armije da postepeno povuče svoje jedinice na levu obalu Velike Morave. Braničevski i Požarevački odred, zajedno sa Drugom konjičkom brigadom 11. aprila prešli su na levu obalu Velike Morave, čime je rejon Požarevca ostao praktično nebranjen.

Kapetan Đorđe Marković izdao je naređenje da se u vazduh dignu skladišta municije, ali most nije bio uništen, što je dodatno olakšalo napredovanje nemačkih jedinica. Nemci su 14. aprila zauzeli Veliko Gradište, a samo četiri dana kasnije, 18. aprila 1941. godine, ušli su u Požarevac i preuzeli potpunu vlast u gradu.

Za komandanta mesta u Požarevcu postavljen je nemački oficir Tihsen, koji je uspostavio vojno-upravnu vlast odmah po ulasku nemačkih trupa u grad 18. aprila 1941. godine. Požarevac je uključen u sistem okupacione uprave Vermahta u Srbiji, pod komandom vojnog zapovednika u Beogradu.

Krajem aprila i tokom maja 1941. godine došlo je do preraspodele nemačkih snaga. 4. brdska divizija, koja je bila raspoređena u centralnoj Srbiji, povučena je iz oblasti Požarevca i prebačena na pripreme za napad na Sovjetski Savez, u okviru operacije Barbarosa.

Umesto nje, na području Požarevca i okoline angažovane su posadne jedinice, pre svega 714. pešadijska divizija, namenjena okupacionim i protivpobunjeničkim zadacima. 

Dolaskom okupacionih vlasti uvedene su stroge mere kontrole. Naredbom komandanta mesta, poznatom kao „Mesna naredba broj 2“, uveden je policijski čas, zabrana održavanja javnih skupova, kao i kontrola kretanja stanovništva, posebno Jevreja, studenata i učenika srednjih škola.

Gradsko poglavarstvo Požarevca objavilo je da je jugoslovenska država prestala da postoji, a svi simboli državnosti morali su biti uklonjeni. Hotelima je naređeno da vode evidenciju gostiju sa podacima jasno ispisanim na nemačkom jeziku i latinicom. Takođe, 30. aprila izdata je naredba o prijavljivanju vojnih obveznika koji su učestvovali u ratu.

Nemačke vlasti uspostavile su strogo birokratski sistem uprave, dok su pojedine službe — vojna uprava, policija, obaveštajne službe i privredni organi — delovale paralelno, često sa međusobnim neslaganjima, ali sa zajedničkim ciljem potpune kontrole okupirane teritorije.

Izvor:Srbija i Požarevac u Drugom svetskom ratu 1941-1944;